Vincent van Gogh-Buğday Tarlası ve Kargalar–1890

(1980’lerde Osho’nun Oregon’daki komününde çekilmiş,bir fotoğraf.)

 Özgürlük dediğin şey, herkesin diline pelesenk olmuş ama kimsenin gerçekten ne olduğunu bilmediği bir kavram gibi geliyor bana. Osho çıkıp “özgür ol, kendin ol, zihnini aş” diyor. Tamam, kulağa hoş geliyor. Ama insanın aklına şu soru geliyor: Zihni aşınca geriye ne kalıyor? Çünkü benim bildiğim, zihni aşarsam sabah alarmını da aşarım, sonra işten kovulurum. Aydınlanma güzel de, kira kontratı pek spiritüel çalışmıyor.

Osho’nun en sevdiğim ama aynı zamanda en komik bulduğum tarafı şu: Adam sürekli “hiçbir otoriteye bağlanma” diyor ama kendisi başlı başına bir otoriteye dönüşüyor. Yani birine “kimseyi dinleme” derken seni dinleten bir figür haline gelmek… (galiba bir babaya benziyor :) ) bu biraz hayatın ironisi değil de nedir?

Bir yerde diyor ki: “Hakikat bir yol değildir.” Çok iddialı. Ama sonra kendi yolunu anlatıyor. Demek ki yol yok, ama varsa da benimki var gibi bir şey oluyor. İnsan burada ister istemez gülümsüyor. Çünkü insan doğası bu: Kaçtığın şeyi bir şekilde yeniden kuruyorsun.

Başka bir sözünde “Zihin güzel bir hizmetkâr ama korkunç bir efendidir” diyor. Buna itiraz etmek zor. Çünkü benim zihin bazen sabah 3’te “2019’da söylediğin o saçma cümleyi hatırlıyor musun?” diye uyandırıyor. Evet, korkunç bir efendi olduğu kesin. Ama aynı zamanda tek çalışan personelim de o. Yani kovamıyorum.

Bir de işin en ironik, en “ben bunu rüyamda görsem inanmazdım” tarafı var: Adam bir yandan “maddeye bağlanma, özgür ol” diyor, diğer yandan Rolls-Royce koleksiyonu yapıyor. Hem de öyle bir tane falan değil, onlarca. Sabah meditasyon, öğlen aydınlanma, akşam garajda araba seçme. Bu noktada insan ister istemez düşünüyor: Demek ki özgürlük, bazen 93 tane Rolls-Royce arasında “bugün hangisiyle özgür olayım?” diye karar vermek de olabiliyor. Ruhsal uyanış ile lüks tüketim aynı cümlede bu kadar rahat durmamalı ama hayat yine bildiğini okuyor.

Özgürlük konusunda da benzer bir durum var. Herkes özgür olmak istiyor ama kimse özgürlüğün getirdiği sorumluluğu istemiyor. Çünkü özgürlük demek, bahanesiz kalmak demek. Başarısızsan bu tamamen senin eserin. Bu da insanın çok hoşuna giden bir fikir değil açıkçası.

Osho diyor ki: “Sen bir bireysin, kalabalığın parçası olmak zorunda değilsin.” Güzel. Ama sonra bakıyorsun, herkes aynı şekilde “birey” olmaya çalışıyor. Aynı sözleri paylaşıyor, aynı meditasyonları yapıyor. Yani topluluktan kaçarken başka bir topluluğun içine düşüyorsun. Kaçışın bile organize.

Benim anladığım özgürlük daha basit ve daha rahatsız edici bir şey. Kimsenin beni kısıtlamaması değil. Zaten hayatın kendisi başlı başına bir kısıtlama sistemi. Ama en azından kendi içimde dürüst olabilmek. Canım istemiyorsa istemediğini kabul etmek. Korkuyorsam korktuğumu söylemek. Sürekli “daha iyi, daha güçlü, daha bilinçli” biri olmaya çalışmamak.

Çünkü bazen özgürlük, gelişmek değil bırakmaktır. Bırakmak dediğim de öyle dramatik bir şey değil. Her şeyi kontrol etme çabasını bırakmak. Her düşünceyi ciddiye almayı bırakmak. Kendini sürekli düzeltilecek bir proje gibi görmekten vazgeçmek.

Osho’nun bir başka sözü: “Olduğun gibi ol.” Kulağa çok sade geliyor ama aslında en zor şey bu. Çünkü “olduğun gibi olmak” dediğin şey, kusurlarınla, çelişkilerinle, saçmalıklarınla birlikte var olmak demek. İnsanlar genelde bunun filtreden geçmiş versiyonunu seviyor.

Bence özgürlük biraz da şu: Kendinle dalga geçebilmek. Kendi düşüncelerini bile mutlak doğru sanmamak. Bugün inandığın bir şeye yarın “ben bunu niye savunmuşum?” diyebilmek. Çünkü eğer buna izin vermiyorsan, en büyük hapishaneyi kendi kafanın içinde kurmuş oluyorsun.

Osho haklı mı? Yer yer evet. Haksız mı? Yer yer kesinlikle. Ama belki de mesele onun ne dediği değil. Mesele, onun söylediklerini bile sorgulayabilmek. Çünkü gerçek özgürlük, birinin peşinden gitmek değil. Hatta gerekirse, yol gösterdiğini iddia eden biriyle bile içinden hafifçe dalga geçebilmek.

Sonuçta özgürlük, ulaşılan bir yer değil gibi geliyor bana. Daha çok, sürekli kaçan bir şey. Yaklaştığını sanıyorsun, bir bakıyorsun yine elinden kaymış. Belki de bu yüzden peşinden koşmaya devam ediyoruz. Çünkü insan, ulaşamayacağını bile bile bir şeyin peşinden gitmeyi seviyor.

Trajik mi? Biraz. Komik mi? Fazlasıyla.

Ve galiba tam da bu yüzden gerçek.

Frank Cadogan Cowper- Kibir

İnsan çoğu zaman olduğu kişiyle yüzleşmek yerine, olmak istediği kişi gibi görünmeyi tercih ediyor. Eksiklerini kabul etmek zor geliyor. Bunun yerine kendine daha kusursuz, daha güçlü bir kimlik kuruyor ve zamanla o kimliğe inanmaya başlıyor. Ama bu durum gerçeği değiştirmiyor. Sadece insanın kendine olan mesafesini artırıyor.

Carl Jung’un “gölge” kavramı bunu açıklıyor. İnsan kabul etmek istemediği yönlerini bastırdıkça, o yönler ortadan kaybolmuyor. Aksine daha görünmez ama daha etkili hâle geliyor. İnsan bilinçdışını fark etmediği sürece onun etkisi altında yaşamaya devam ediyor ve bunu çoğu zaman kendi seçimi sanıyor.

Bu yüzden kibir çoğu zaman bir üstünlük göstergesi değil, bir savunma mekanizması. İnsan kendini eksik hissettikçe bunu kabul etmek yerine kendini yüceltmeye başlıyor. Daha büyük görünerek içindeki boşluğu kapatmaya çalışıyor. Ama bu gerçek bir büyüklük değil, sadece geçici bir örtü.

İnsan kendini ne kadar büyütürse o kadar kırılgan hâle geliyor. Çünkü o büyüklüğü sürekli korumak zorunda kalıyor. Oysa insan doğası gereği eksik. Eksik olan bir şey kusursuzmuş gibi davrandığında bir noktada çatlamaya başlıyor.

Tarihte bunun örnekleri açık. Julius Caesar, sahip olduğu güçle birlikte kendini sıradan bir insan olarak görmeyi bıraktı. Artık bir insan olmaktan çok bir figüre dönüştü. Bu da onu gerçeklikten uzaklaştırdı ve çevresindeki insanlarla arasını açtı. Sonunda en yakınındakiler tarafından öldürülmesi, sadece politik bir olay değil, aynı zamanda bu kopuşun bir sonucuydu. Benzer şekilde Napoleon Bonaparte, kazandığı başarıların etkisiyle kendi sınırlarını görmezden gelmeye başladı ve bu durum onu hatalara sürükledi.

Buna karşılık Kanuni Sultan Süleyman, elindeki güce rağmen kendini mutlak bir varlık gibi görmedi. Yüksek bir konumda olmasına rağmen dengeli kaldı. Bu yüzden sadece güçlü değil, aynı zamanda saygı duyulan bir insan olarak anıldı.

İnsan çoğu zaman kendi değeriyle yaşamıyor. Başkalarının gözünde nasıl göründüğüne göre yaşıyor. Beğenilmek, kabul edilmek, değerli hissetmek gibi ihtiyaçlarını dışarıdan karşılamaya çalışıyor. Ama insan değerini dışarıya bıraktıkça kendinden uzaklaşıyor.

İnsan fark etmediği tarafları tarafından yönlendiriliyor. Kibir de bu fark edilmeyen tarafların bir sonucu. İnsan kendi eksiklerini görmek istemedikçe kendine bir büyüklük hikâyesi yazıyor. Ama bu hikâye ne kadar güçlü görünürse görünsün, gerçeğin yerini tutmuyor.

Tevazu ise farklı bir noktada duruyor. İnsan kendini olduğu gibi kabul ettiğinde ortaya çıkıyor. Ne kendini küçümsüyor ne de abartıyor. Sadece ne olduğunu ve ne olmadığını biliyor. Bu da insana daha dengeli bir duruş kazandırıyor.

Zamanla şunu daha iyi anlıyorum: insanlar söylediklerini değil, hissettirdiklerini hatırlıyor. Birine kendini küçük hissettirdiysen bu kalıyor. Ama birine değer verdiysen o da kalıyor.

Sonuç olarak  büyük görünmek değil, gerçek olmak önemli. Başkalarından üstün olmak değil, kendinden daha iyi olmak önemli.

Çünkü en sonunda geriye sadece şu kalıyor: nasıl bir insan olduğun.

Korkunç İvan Oğlunu Öldürüyor - İlya Repin

   Uzun zamandır içimde taşıdığım şeyleri nereye koyacağımı bilmiyorum. Bazen bir insanı anlatmak için adını bile söylemeye gerek yok… İçimde öyle bir boşluk var ki, adı yok ama ağırlığı yıllardır omuzlarımı eziyor.

Yıllarca anlatmaya çalıştım. İçimde büyüyen sesi birinin duymasını istedim. Ama kelimelerim hep duvarlara çarptı. Ne zaman açmaya çalışsam içimi, sanki karşımda kimse yokmuş gibi hissettim. Bakışlarım boşa düştü, cümlelerim havada asılı kaldı, çığlıklarım kendi içimde yankılandı.

Büyürken hep bir yön gösterecek ses aradım. Bir el, bir omuz, bir “buradayım” hissi… Ama o hissi hiçbir zaman bulamadım. Başımı kaldırdığım her anda görmek istediğim şey hep eksikti. Sanki biri, en kritik yerde yoktu da ben yokluğu kabullenip varmış gibi davranmaya zorlandım.

Çocuk halimle tek istediğim duyulmaktı. Küçücük bir bakış, bir kabul, bir değer… Basit şeyler. Ama en basit olanlar bile gelmediğinde, içimde başka bir sessizlik büyüyor. Ben o sessizliğin içine düşe kalka büyüdüm. Düştüğümde tutan olmadı. Konuştuğumda dinleyen çıkmadı. Anlatmaya çalıştığımda gözümün içine bakan bile olmadı.

Lucifer'ın hikayesinde bir söz vardır: “Düşüşün acısı, yere çarpmaktan değil; tutulması gereken elin bırakılmasındandır.” Benim içimdeki acı hep böyleydi. Tutulması gereken el hiç uzanmadı. Ben uzandıkça mesafe büyüdü, yıllar geçtikçe boşluk derinleşti. Ve ben o derinliğe alıştım.

Herkesin yanında bile yalnız hisseden biri oldum. Kalabalıklar içinde görünmeyen, konuşurken duyulmayan biri… Bugün hâlâ o eksikliğin izini taşıyorum. Bazen düşünüyorum: Neden bazı yaralar bu kadar geç iyileşiyor? Neden bazı insanların yokluğu, varlıklarından daha ağır kalıyor?

Sonra anlıyorum. Ben hep birine doğru konuşmuşum ama hiçbir zaman cevabını alamamışım. Hep görülmek istemişim ama bakışlar hep yanımdan geçmiş. Hep duyulmayı beklemişim ama kulaklar başka seslere dönükmüş.

İçimde yıllardır büyüyen çığlık hâlâ susmuyor. Ama artık kabullendim. Bazı insanlar duymak istemez. Bazıları orada olması gerekirken yoktur. Ve bazı yokluklar, insanın bütün ömrüne gölgesini bırakır.

Ve en sarsıcı gerçek şu: Bu uzun metinde o kelimeyi hiç kullanmadım. Tıpkı hayatımda o kelimenin sahibi gibi… Hep yoktu. Ama her cümlede onu anlattım.

Café Terrace at Night | Vincent van Gogh

Uzun zamandır yazmıyorum, büyük ihtimalle kimsenin fark ettiği bile yoktur ama…Önümde vodka, elma suyu, bir de klavye. Arkada Pilli Bebek… Şarkılar sanki içimdeki sessizliği daha da büyütüyor.

Nietzsche’nin dediği gibi: “Beni anlamıyorlar; ben bu kulaklara göre ağız değilim.”
Ve evet… Bazen gerçekten öyle hissediyorum. Yanımda onlarca insan oluyor ama tek bir kelime bile çıkmıyor ağzımdan. Onlar anlatıyor, ben dinliyorum. Peki ya ben? Anlatsam ne değişir? Susarsam ne eksilir?

İnsan bazen kendi yükünü, kendi sırtında taşımaya razı geliyor. Çünkü bilir ki: “Anlatmak hafifletmez, sadece hatırlatır.”

Geçen gün kendime dedim ki: “Kimse yalnız değil, herkes yanlış.”
Yanlış insanlarla, yanlış yerlerde, yanlış zamanlarda oyalanıyoruz. İşte asıl yalnızlık bu. Çünkü kalabalığın ortasında susuyorsan, işte orada gerçek yalnızlığı tadıyorsun.

Artık öğrendim: Kendin gibi olamadığın her yer zehirdir. Koşarak değil, uçarak uzaklaşman gerekir. Çünkü orada kaldıkça kendi ruhundan eksiliyorsun. Ve hiçbir şey, kendinden vazgeçmeye değmez.

Maske takmış bir dünyada, samimiyet delilik gibi algılanıyor. Herkes gülüyor ama kimse gülmüyor. Dostluklar, çıkarların gölgesinde eriyip gidiyor. Ve insan, bir noktadan sonra suskunluğuna alışıyor.

Ama ben inanıyorum: Anlaşılacağın tek bir yer var bu hayatta. Çok kulak olabilir ama gerçek olan bir tek yürek vardır.
O yeri bulduğunda, o insanı tanıdığında, sımsıkı sarıl ona. Çünkü orası senin ait olduğun yerdir.

Kafka’nın dediği gibi: “Benim dünyam dar. İçinde sadece ben varım, bir de anlayabilen olursa o.”

Dipnot:Umarım siz de ben de bigün anlaşılabildiğimiz yere  yani evimize kavuşuruz  belki bi bardak vodka da içeriz ha? 

Arles’teki Yatak Odası - Vincent Van Gogh (1890)

Bu, bir tür kendini cezalandırma gibidir. Yalnızlığı seçmek, acıdan kaçmak değil de, belki de o acının tam kalbine yürümektir. Belki de içindeki bitkinliği, yorgunluğu sadece yalnız kalarak dinleyebileceğine inanırsın. "Yalnızlık paylaşılmaz, paylaşılsa yalnızlık olmaz," demiş Cemal Süreya. Bu sözü her duyduğumda aklıma hep şu gelir: Bazen insan, en yakınındaki insanlarla bile en derin hislerini paylaşamaz. Çünkü bazı hisler vardır, sadece insanın kendi içinde yankılanır. İşte o zaman, o yalnızlık seni hem özgürleştirir hem de zincire vurur.

Bile bile yalnız kalmak bir nevi kendine kapanmaktır. Çünkü yalnızlık, bazen insanı en iyi tanıdığı yer olur. Orada kendini keşfedersin, ama aynı zamanda o boşluğun içinde kaybolursun. "İnsan yalnızlığa çare bulamaz," demiş Albert Camus, haklı belki de. Çünkü ne kadar kaçsan da, yalnızlığın içinde kendinle yüzleşirsin. Kaçacak başka bir yer kalmaz, başka bir çare de. O anlarda, yalnızlık seni en savunmasız hâline getirir. Sanki ruhunu çırılçıplak bırakır. Ama belki de bu çıplaklık, insanın kendiyle hesaplaşmasının en dürüst halidir.

Yorgun olduğunda, her şey anlamsızlaşmaya başladığında, insan yalnızlığı bir liman gibi görmeye başlar. O limanda biraz kalıp, denizin fırtınasından, hayatın gürültüsünden uzaklaşmak istersin. Ama o limanda çok uzun kalmak, seni fırtınadan korumaz, aksine fırtınanın ta kendisi olur. Yalnız kalmanın verdiği o boşluk, zamanla insanın içini kemirir. Fakat yine de bazen, "Yalnız kalmalıyım, herkesten uzak durmalıyım," diye düşünürsün. Çünkü yorgunsundur.

Yalnızlığı seçmek, belki de içindeki karmaşayı bastırmanın, kendini yeniden inşa etmenin bir yoludur. Ama insan bu süreçte şunu da unutmamalıdır: "Yalnızlık insana çok şey öğretir, ama sen ona karşı bu kadar cömert olma," der Goethe. Yalnızlığa sarıldıkça, onun seni iyileştireceğini sanırsın, oysa o seni içten içe tüketir. Bir yandan yalnızlık insanı güçlendirir gibi görünse de, bir yandan da insanın ruhunu ağırlaştırır. Ve en sonunda, kendini bulmaya çalışırken, kaybolduğunu fark edersin.

Yani evet, bazen insan bile bile yalnız kalır. Ama yalnızlık bir cezalandırma mı yoksa bir kurtuluş mu, işte bunu ayırt etmek zor. Çünkü yalnızlık, tıpkı bir kılıç gibi, iki ucu da keskindir.

   Lucifer'in gözden düşmesinin hikayesi, yüzyıllardır ilahiyatçıların, filozofların ve sanatçıların aklını meşgul eden bir hikayedir. Bu bir isyanın, özgür iradenin ve ahlaki seçimin sonuçlarının hikayesidir. Bu makalede, kötülüğün doğasını, Tanrı ile insanlar arasındaki ilişkiyi ve ahlaki karar vermede özgür iradenin rolünü anlamamız açısından önemini inceleyerek bu hikayenin felsefi sonuçlarını inceleyeceğiz. Ayrıca hikayenin edebiyatta, sanatta ve popüler kültürde nasıl yorumlandığını ve kullanıldığını ve bunun çağdaş ahlak ve din tartışmalarıyla ilgisini de ele alacağız. Lucifer'in düşüşünün öyküsü, baş meleğin Tanrı'ya karşı isyanının İncil'deki anlatımına dayanmaktadır. İncil'e göre Lucifer, cennetteki en güçlü ve en güzel meleklerden biriydi. Ancak gururlandı ve Tanrı gibi olmayı arzuladı, bu da onu yaratıcısına isyan etmeye yöneltti. Lucifer'in Tanrı'ya isyan etme seçimi kendi özgür iradesinin bir uygulaması olduğundan, özgür irade kavramı bu hikayenin merkezinde yer alır. Cennetten atıldığı ve sonsuz cezaya mahkûm edildiği için, eylemlerinin sonuçları ağırdı. Bu hikaye, özgür iradenin doğası ve bunun ahlaki karar vermeyle ilişkisi hakkında önemli soruları gündeme getiriyor.

 Lucifer'in düşüş hikayesinin felsefi sonuçları geniş kapsamlıdır. En önemlilerinden biri kötülüğün doğası ve kökenleri sorunudur. Hikaye, kötülüğün kendi başına bir güç olmadığını, daha ziyade ahlaki seçimin bir sonucu olduğunu öne sürüyor. Bu aynı zamanda Tanrı, insanlar ve melekler arasındaki ilişkiye ve ahlaki karar vermede özgür iradenin rolüne ilişkin soruları da gündeme getiriyor. Bazı filozoflar, Lucifer'in düşüş hikayesinin, ahlaki sorumluluğun önemini ve bireylerin ahlaki bir eylemlilik duygusu geliştirmek için kendi seçimlerini yapma ihtiyacını vurguladığını ileri sürmüştür.

 Lucifer'in düşüş hikayesi tarih boyunca çeşitli şekillerde yorumlanmış ve kullanılmıştır. Dante'nin Cehennem'inden Milton'un Kayıp Cennet'ine kadar sayısız edebiyat, sanat ve popüler kültür eserine konu olmuştur. Hikaye, çağdaş ahlak ve din tartışmalarında kullanılmaya devam ettiği için bugün de geçerliliğini koruyor. Bazıları hikayeyi gururun tehlikeleri ve alçakgönüllülüğün önemi hakkında uyarıcı bir hikaye olarak görürken, diğerleri bunu ahlaki seçimin sonuçlarının bir hatırlatıcısı olarak görüyor. Sonuçta Lucifer'in düşüş hikayesi bize iyinin ve kötünün doğası, ahlaki sorumluluğun önemi ve ahlaki karar vermede özgür iradenin rolü hakkında önemli dersler öğrenme potansiyeli sunuyor.

 Sonuç olarak Lucifer'in düşüş hikayesi, kötülüğün doğası, Tanrı ile insanlar arasındaki ilişki ve ahlaki karar vermede özgür iradenin rolü hakkında önemli felsefi soruları gündeme getiren zengin ve karmaşık bir hikayedir. Tarih boyunca çeşitli şekillerde yorumlanmış ve kullanılmıştır ve insanlığın durumunun karmaşıklığını anlamak isteyenler için bir ilham ve içgörü kaynağı olarak bugün de güncelliğini korumaktadır. İster uyarıcı bir hikaye, ister ahlaki seçimin sonuçlarına dair bir hatırlatma olarak görülsün, Lucifer'in düşüş hikayesi bize iyinin ve kötünün doğası ve ahlaki sorumluluğun önemi hakkında önemli dersler alma potansiyeli sunuyor ancak hikayenin farklı bir tarafından bakacak olursak tanrı bir baba modelini lucifer ise günahkar ve isyankar bir oğlan çocuğu modelini yansıtıyor. Lucifer kendine göre çok haklı ancak baba modelindeki tanrı ona hiçbir zaman hak vermemiş ve onu insanlara tercih etmiş Lucifer'ın perspektifinden bakmak hüzün ve öfkeyi birleştiriyor tanrıya olan öfkesi ve üzüntüsü onu kötülüğe sürüklüyor.

     (Friedrich Nietzsche)

Alman filozof Friedrich Nietzsche, radikal düşünceleri ve yenilikçi görüşleriyle modern Batı felsefesini derinden etkilemiş bir düşünürdür. Bugün, dünya genelinde hatırı sayılır bir saygınlıkla anılır. Nietzsche'nin hayata ve varoluşa dair görüşleri, düşünce tarihinde sarsıcı bir etki yaratmıştır.